|
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nden alınan yazıda;Ekonomik
İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Uluslararası Ticari İşlemlerde Rüşvetle
Mücadele Çalışma Grubu tarafından ülkemize yönelik gerçekleştirilen 4. Aşama
İncelemesi ve müteakip iki yıllık yazılı takip süreçleri kapsamında,
uluslararası ticaret ve yatırım faaliyetlerinde bulunan işletmelerimizin
yabancı rüşvet riskleri konusunda bilinçlendirilmesinin önemine dikkat
çekilmiştir. Söz konusu
değerlendirmelerde, özellikle mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler
(KOBİ'ler) başta olmak üzere özel sektörde faaliyet gösteren şirketlerin
yabancı rüşvetle mücadele konusunda farkındalıklarının artırılması gerektiği
ifade edilmektedir. Bu kapsamda;
uluslararası ticari faaliyetlerin yürütülmesi veya sürdürülmesi amacıyla
yabancı kamu görevlilerine ya da uluslararası kuruluş görevlilerine doğrudan
veya aracılar vasıtasıyla haksız menfaat sağlanması, teklif edilmesi veya vaat
edilmesi yabancı rüşvet kapsamında değerlendirilmektedir. Bu riskin yalnızca
nakit ödemelerle sınırlı olmadığı; hediye, çeşitli menfaatler ve rutin gümrük
veya ruhsat işlemlerini hızlandırmak amacıyla yapılan ödemeleri de
kapsayabileceği önem taşımaktadır. Yabancı rüşvet fiilleri işletmeler açısından
ağır cezai yaptırımlar, adli ve idari para cezaları, suçtan elde edilen
gelirlerin müsaderesi, kamu ihalelerinden men edilme, uluslararası finansmana
erişimde güçlük ve itibar kaybı gibi önemli hukuki, mali ve ticari sonuçlar
doğurabilmektedir. Bu çerçevede işletmelerin; · Yabancı rüşvet ve
yolsuzluğa karşı sıfır tolerans yaklaşımını benimsemeleri, · Yurt dışı faaliyetlerinde çalıştıkları
acente, danışman, distribütör ve diğer üçüncü tarafları titizlikle
incelemeleri, · Ticari işlemlerini ve tüm harcamalarını
şeffaf, doğru ve eksiksiz biçimde muhasebe kayıtlarına yansıtmaları, · Çalışanların
şüpheli durumları güvenli şekilde bildirebilecekleri iç bildirim mekanizmaları
oluşturmaları, · Yabancı kamu
görevlilerinden rüşvet talebiyle karşılaşmaları halinde bu talebi reddederek
şirket üst yönetimini bilgilendirmeleri ve gerektiğinde ilgili dış
temsilciliklerimizden veya hukuki danışmanlardan destek almaları büyük önem arz
etmektedir. Bu doğrultuda,
uluslararası ticaret ve yatırım faaliyetlerinde bulunan üyeleriniz başta olmak
üzere ilgili işletmelerin yabancı rüşvet riskleri, bu fiillerin hukuki ve mali
sonuçları ile alınabilecek önleyici tedbirler konusunda bilgilendirilmesi ve
farkındalıklarının artırılması amacıyla aşağıda yer alan Bilgilendirmeler
üyelerimize duyurulur. Bilgilendirme
Dokümanı Uluslararası
Ticarette Yabancı Rüşvet Riskleri, İşletmelerin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar
ve Uyum Önlemleri 1.
Kavramsal
Çerçeve: Yabancı Rüşvet Nedir? Yabancı rüşvet
(yabancı kamu görevlisine rüşvet verilmesi); uluslararası ticari faaliyetlerin
yürütülmesi veya sürdürülmesi ya da haksız bir menfaat temin edilmesi amacıyla,
bir yabancı kamu görevlisine veya uluslararası bir kuruluşun görevlisine,
doğrudan veya dolaylı olarak haksız bir menfaat vaat edilmesi, teklif edilmesi
veya verilmesidir. Yabancı rüşvet riski değerlendirilirken; kamu görevlisi
tanımının sadece devlet memurlarını değil, uluslararası örgüt ve KİT
çalışanlarını da kapsadığı, rüşvetin sadece nakit para değil her türlü
maddi/manevi çıkar veya hediye şeklinde olabileceği, fiilin aracılar/iş
ortakları üzerinden işlenmesinin sorumluluğu kaldırmadığı ve rutin gümrük ya da
ruhsat süreçlerini çabuklaştırmak amacıyla yapılan küçük tutarlı "hızlandırma
ödemelerinin" dahi suç teşkil ettiği hususları önemle dikkate alınmalıdır.
2.
Konunun
Önemi ve Arka Planı Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)
Uluslararası Ticari İşlemlerde Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu tarafından
yayımlanan değerlendirme ve takip raporlarında, Türkiye'nin uluslararası
taahhütleri çerçevesinde özel sektörde yabancı rüşvetle mücadele
farkındalığının artırılmasına özel bir önem verilmektedir. Özellikle Tavsiye
12(a) kapsamında; mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) başta olmak
üzere uluslararası alanda faaliyet gösteren şirketlerin yabancı rüşvet
risklerine karşı bilinçlendirilmesi, kamu kurumları ve iş dünyası çatı
kuruluşlarının eş güvenceyle hareket etmesi kritik bir zorunluluk olarak ele
alınmaktadır. Küresel ticaretin kurallarının giderek katılaştığı günümüzde,
rüşvetle mücadele standartlarına uyum sağlamak sadece hukuki bir zorunluluk
değil, aynı zamanda işletmelerin uluslararası itibarı ve ticari sürekliliği
için hayati bir unsurdur. 3.
İşletmeler
Bu Konuya Neden Dikkat Etmelidir? Yabancı rüşvet;
sadece ilgili kamu görevlisini veya şirketi değil, doğrudan rüşvet veren Türk
şirketini, yönetim organlarını ve çalışanlarını da içine alan çok ağır hukuki,
mali ve itibari riskler barındırır. İşletmelerin bu konuyu önceliklendirmesinin
temel nedenleri şunlardır: - Ağır Cezai
Yaptırımlar ve Sorumluluk: Yabancı rüşvet suçu; ağır hapis cezaları, yüksek
tutarlı adli para cezaları ve suçtan elde edilen gelirlerin (veya rüşvet konusu
menfaatin) tamamının müsadere edilmesine yol açar. - Tüzel Kişi
Sorumluluğu ve Ticari Yasaklar: Şirketler (tüzel kişiler) açısından ağır idari
para cezaları, kamu ihalelerinden men edilme ve ticari faaliyetlerin
durdurulması riski bulunmaktadır. - Uluslararası
Finansmana Erişim ve İtibar Kaybı: Uluslararası finans kuruluşları, çok taraflı
kalkınma bankaları ve küresel tedarik zincirleri (Due Diligence / Haklı Özen
süreçleri kapsamında), yolsuzluk uyum programı olmayan veya bu konuda adı
şaibeye karışan şirketlerle iş yapmaktan kaçınmaktadır. Bir ihlal, şirketin
küresel pazarlardaki varlığını bir anda sona erdirebilir. 4.
İşletmelere Verilecek Temel Mesajlar Üye
işletmelere iletilmesinde fayda görülen ana mesajlar şunlardır: - "Sıfır
Tolerans" Yaklaşımı: Şirket yönetimleri tarafından yabancı rüşvete ve yolsuzluğa
karşı net bir sıfır tolerans politikası benimsenmeli ve bu kültür tüm şirket
çalışanlarına benimsetilmelidir. - Kolay Kazanç Değil, Kalıcı Risk:
"İşleri hızlandırmak" veya "ihaleyi kazanmak" amacıyla dış
pazarlarda (aracılar, danışmanlar veya yerel ortaklar vasıtasıyla dahi olsa)
yabancı kamu görevlilerine sağlanan her türlü menfaat suç teşkil eder ve kısa
vadeli kazançlar şirketin tüm geleceğini tehlikeye atar. - Uyum Programı Bir Maliyet Değil, Güvencedir:
Etkili bir iç kontrol ve uyum programı, olası hukuki risklere karşı şirketin en
büyük kalkanıdır. 5. İşletmelerin
Dikkat Etmesi Gereken Hususlar ve Önerilen Tedbirler İşletmelerin yabancı
rüşvet risklerini minimize etmek için atabileceği somut adımlar şunlardır: - Aracı ve Üçüncü
Taraf Denetimi: Yurtdışı pazarlarda iş yaparken kullanılan yerel acenteler,
danışmanlar, distribütörler ve ortaklar titizlikle incelenmeli; bu kişilerin
rüşvet aracı olarak kullanılmasının önüne geçilmelidir. - Şeffaf Kayıt
Düzeni (Hileli Muhasebeden Kaçınma): Tüm ticari işlemler, harcamalar,
"danışmanlık ücretleri" veya "hızlandırma ödemeleri"
muhasebe kayıtlarında gerçeğe uygun, şeffaf ve eksiksiz bir şekilde
gösterilmelidir. Kayıt dışı veya gerçeğe aykırı faturalandırmalar en büyük risk
alanıdır. - Bildirim
Mekanizmaları ve Şüpheli Durum Yönetimi: Şirket içinde çalışanların hukuka
aykırı talepleri veya rüşvet girişimlerini korkusuzca bildirebileceği güvenli
iç ihbar kanalları kurulmalıdır. - Rüşvet Talebiyle
Karşılaşılması Halinde İzlenecek Yol: Yurtdışında herhangi bir kamu görevlisi
tarafından doğrudan veya dolaylı olarak rüşvet talep edilmesi durumunda; • Talebin
kesinlikle reddedilmesi, • Durumun derhal
şirket üst yönetimine bildirilmesi,
• Gerekli görülmesi
halinde Türkiye’nin ilgili dış temsilciliklerinden (büyükelçilikler/konsolosluklar)
veya hukuki danışmanlardan rehberlik alınması sağlanmalıdır. |
